II.Abdülhamid Han, iyi bir okuyucu idi. İlme aşıktı. Şezadelik yıllarında başlayan kitap okuma sevgisi ömrü boyunca hep devam etti. Çok zengin bir kütüphane yaptırdı. Dünyanın her tarafından getirilen eserlerle donatıldı.
Başarının Temel Sırrı: Cehaletten kurtulup alim olmaktır.
Sultan, gece yatmadan önce de kitap okuturdu. Kızı Ayşe Sultan, yazdığı hatıratında babasından bu konuda şunları nakletmektedir: “Gündüzleri beni meşgul eden işlerin ağırlığından kurtulmak, zihnimi başka taraflara sevkedip düşüncelerimi defetmek ve rahat uyuyabilmek için her gece odamda kitap okutuyorum. Okuttuğum eserler ciddi olursa büsbütün uykum kaçıyor. Onun için bir takım romanlar tercüme ettiriyorum.” Der ve gülerek ilave ederdi: “Küçüklüğümde dadım bana ninni söylerdi. Şimdi de okunan kitaplar aynı tesiri yapıyor. Esasen yarı dinliyor, yarı dinlemeden uykuya dalıyorum. İşte benim uyku ilacım budur.”
(Mehmet Aydın’ın İKİNCİ ABDÜLHAMİD HAN’IN LİDERLİK SIRLARI kitabından)
2.Abdülhamit'in okuma merakı ile ilgili konuda malesef sizinle aynı fikirde değilim. Yıldız Sarayında muazzam bir kütüphane vardı. Bu doğru.2.Abdülhamit bu kütüphane mekanınıda çok severmiş. Sık sık görüşmelerini de burda yaparmış. Ama tek bir kitap dahi okumamış. Aslında 2. Abdülhamit iyi bir eğitimde görmediği için okuma merakı oluşmamış. Sadece cinayet ve polisiye kitaplarına meraklı olduğunu biliyoruz. Özellikle ingiltereden bu tür kitaplar getirtirmiş. Yıldız sarayında tercüme kaleminde bu kitaplar tercüme edildikten sonra akşamları esvapçıbaşı İsmet bey tarafından kendine okunurmuş.
Diyebilirsiniz ki her akşam kendisine kitap okunan Sultan nasıl okumaz mış.? Sorunda burada zaten. Dörtbuçuk milyon kilometrekarelik bir dünya parçasını yöneten Osmanlı İmparatorluğunun Sultanının tüm avrupa klasiklerini anlamış ve okumuş olması lazımdır. Sarayda bu çapta kütüphane bulunuyordu. Yükselme devrinde Fatih, Kanuni gibi sultanlar hakikaten çok okurlarmış ve bunu devirlerine yansıtmıştırlar. Bu tür kitapları ile bilgileri açıkca Vezirlerle tartışırlarmış.
2.Abdülhamit devrinde neredeyse kitap okumak yasaktı. Sadrazamlardan biri Alman Devlet adamı Bismark'ın Osmanlılar ile ilgili düşencelerininde yer aldığı hatıralarını okumak istemiş. Osmanlı Sadrazamının bir yabancı devlet yöneticisinin fikirlerini okuması son derece önemli bir şey. Abdülhamitin korkusundan Sadaret makamında bu kitap gizlice okunur ve sonrada iz bırakmamak için sobada yakılırmış. Bumu okuma merakı ?
Sayın kara bu iddialarınıza dair somut delilleriniz var mıdır? Aksi halde o şöyle yapmış bu böyle yapmış demek pek bir şey ifade etmez. Abdülhamid Han ki Türkiye'nin şu an ki okullarının büyük bir kısmının temelini atmış bir insandır, döneminde kitap okumanın yasak olduğunu nasıl iddia edebiliyorsunuz?
Bu milletin bilinçlenmesi için, eğitilmesi için en fazla yatırım yapmış padişahlardan biridir Abdülhamid Han, hatta belki en fazla yatırım yapanıdır. Öğrenciler Avrupa'ya eğitilmeleri için onun devrinde gönderilmiştir, iddia ettiğiniz gibi kitap okumayan ve okutmayan, dışa kapalı bir padişah olsaydı bu ve bunun gibi faaliyetlere izin vermezdi.
Kaldı ki diyelim yasak olsun, tarihimizi biliyorsanız Abdülhamid Han tahttan indirildikten sonra yaşanan toprak kayıplarını bilirsiniz, 33 yıl içteki ve dıştaki hainlerle mücadele etmiş bir padişah daha fazla karışıklığın önüne geçmek adına bazı kitapları yasaklama hakkına sahiptir, devletin bekası için kundaktaki kardeşlerinin vebalini boyunlarına alan padişahlar yine devletin bekası için kitapları da yasaklayabilirler gerektiğinde, bu yönden eleştirilmeleri pek de önemsenmeyebilir.
Son olarak Avrupa klasiklerini okumamış olması -ki bu konuda bir kaynak yok sanırım, sadece iddianız- o padiaşahın bir eksikliği değildir ayrıca, Avrupa'yı anlamamış, tanımayan bir insan olsaydı 33 yıl yıkılmakta olan Osmanlı devletini Avrupa devletlerini birbirine düşerek, denge siyaseti ile ayakta tutamazdı. Bunu ancak avrupalıları çok iyi bilen biri yapabilir.
ozaman tam olarak ne oldunu kimse bilmez çünkü kimsenin elinde yeterli bilgi yok bu yüzden iyi kanıtlar bulup düşünüp sonra II.Abdulhamithan hakında başka kitaplar okuyup içindeki ortak ayrıntıya bkmalıyız