"Kitapta Idrîs'i de an. Hakikaten o, dosdoğru bir pey­gamberdi. Onu, üstün bir makama yücelttik." (Meryem: 19/56-57)

Hz. İdrîs (a.s), Yüce Allah'ın, Kur'ân-ı Kerîm'de kendi­lerinden haber verdiği peygamberlerden biridir...

Onun ismini, Kur'an Sûrelerinin birkaç yerinde[1] anmış-tır... Hz. İdrîs (a.s), kati ve kesin bir surette nübüvvetine ve risaletine ayrı ayrı iman edilmesi gereken Peygamberlerden birisidir. Çünkü Kur'an; Hz. İdrîs (a.s)'ın ismini anmış, o-nun kişiliğinden bahsetmiş ve ona, peygamberlik (nübüvvet) vermekle ve dosdoğru (sıddîk) olmakla nitelendirmiştir. Yüce Allah, bu hususu şöyle haber vermektedir:

"Kitapta İdrîs'i de an. Hakikaten o, 'dosdoğru' (sıddîk) bir 'Peygamber' (nebi) idi. "[2]



Hz. İdrîs (a.s)'ın Soyu:


O, İdrîs b. Yerd b. Mehlail... olup soyu,Hz. Âdem (a.s)'in ;Oğlu Şid (a.s)'a kadar dayanmaktadır.

Hz. İdrîs (a.s)'m ismi; İbranilere göre, "Hanûh"tur. Bu, Arapça'ya "Uhnûh" olarak geçmiştir.

Hz. İdrîs (a.s), Hz. Nûh (a.s)'ın atalanndandır.

Bazı tarihçilerin iddiasına göre; Hz. İdrîs. (a.s), Hz. Nûh (a.s)'dan önce değil de İsrail oğullan döneminde yaşamıştır. Bu, yanlış bir iddiadır. Çünkü Haliz İbn Kesîr[3] ile bir çok gü­venilir tarihçi, bu görüşü kabul etmemişlerdir. [4]



Hz. İdrîs (a.s)'ın Doğumu ve Yetişmesi:


Hz. İdrîs (a.s), Hz. Âdem (a.s) ile Hz. Şid (a.s)'dan sonra kendisine "Peygamberlik" verilen Âdem oğullarının ilkidir.

İbn İshâk'm anlattığına göre; Hz. İdrîs (a.s), kalemle yazı yazan ilk kişidir.

Hz. İdrîs (a.s), Hz. Âdem (a.s)'m ömrünün 308 senesine yetişmişti. Çünkü Hz. Âdem (a.s), takriben 1000 sene gibi u-zun bir süre yaşamıştı. Nitekim bu husus, Hz, Âdem (a.s)'m kıssası ile ilgili yerde geçmişti.[5]

Alimler, Hz. İdrîs (a.s)'m doğum yeri ve yetişmesi hak­kında görüş ayrılığına varmışlardır:

Bazı alimler derki: Doğrusu Hz. İdrîs (a.s), "Babil" de doğmuştur. Bazıları da derki: Hz. İdrîs (a.s), "Mısır" da doğ­muştur. Fakat doğru olan, ilk görüştür.

Hz. İdrîs (a.s), ilk bilgilerini, çocukluk yıllarında Hz. Şid (a.s)'dan almıştır. Büyüyünce, Allah, ona, "Peygamberlik" vermiştir.

Hz. İdrîs (a.s), Peygamber olmasından sonra, Hz. Âdem (a.s) ile Hz. Şid (a.s)'m şeriatından ayrılan bozguncuları u-yardı. Fakat Hz. İdrîs (a.s)'a, çok az bir topluluk itaat etti. Büyük bir çoğunluk ise, ona itaat etmedi. Bunun üzerine on­ların yanından ayrılmaya karar verdi. Kendisine itaat eden kimselere de, göç etmelerini emretti. Fakat vatanlarından ay­rılmak, onlara ağır geldi. Hz. İdrîs (a.s)'a:

- 'Göç ettiğimizde, (Babil) gibi bir yeri nerde buluruz?' diye sordular. Hz. İdrîs (a.s)'da, onlara:

- 'Allah için hicret ettiğimizde, (Allah, buranın dışmda) bir çok yerde bize rızık verir' diye cevap verdi.

Bunun üzerine Hz. İdrîs (a.s) ile ona itaat edenler, vatan­larından çıkıp Mısır diyarına vardılar. Orada Nil nehrini gör­düler. Nil nehrinde durup Allah'ı teşbih ettiler... Hz. İdrîs (a.s) ile beraberindekiler, Mısır'a yerleşip orada insanları Al­lah'a ve güzel ahlaka davet ettiler.[6]

Hz. İdrîs (a.s)'m[7] yeryüzünde kaîış süresi, 82 yıldır. Sonra Allah, onu, kendi katma kaldırmıştır.[8] Nitekim Yüce Allah'ta bu hususu şöyle anlatmaktadır:"idrîs 'i, üstün bir makama yücelttik.[9]

Hz. İdrîs (a.s), çeşitli prensip ve öğütlerle insanları; Al­lah'ın dinine, yalnızca yüce yaratıcıya ibadet etmeye ve dün ya da Salih amel işleyerek ahiretteki azaptan kurtulmaya da­vet etti. Onları, bu geçici dünya hayatından yüz çevirip ebedi ahiret hayatına yöneltmeye teşvik etti. Onlara; namaz kılmayı, oruç tutmayı ve zekat vermeyi emretti. Manevi kirlilik o-lan cünüplük halinden temizlenmeleri hususunda titizlik gös­termelerini istedi. Sarhoş edici bütün içecekleri haram kıldı ve bu hususta (taviz vermeyip) son derece ısrarcı davrandı.

Denildi ki: Hz. İdrîs (a.s) zamanında 72 dil mevcut olup o dönemdeki insanlar bu dilleri konuşuyorlardı. Yüce Allah'ta, onların konuştukları bu dilleri, Hz. İdrîs (a.s)'a tamamen öğ­retmişti. Çünkü Hz. İdrîs (a.s)'m, kendi döneminde yaşayan her grubun dilini bilmesi gerekmekteydi.[10] Nitekim Yüce Al­lah'ta bu hususu şöyle anlatmaktadır:

"(Allah'ın emirlerini ve yasaklarım) insanlara iyice açık­lasın diye, her peygamberi, yalnız kendi kavminin diliyle gön­derdik."[11]

Hz. İdrîs (a.s), şehircilik yönetimini öğrenen ilk kişidir. Bu sebeple de kavmine, şehirler kurmanın kurallarını çizip göster­di. Her grup, kendi topraklan üzerinde bir çok şehir kurdu. Hz. İdrîs (a.s) zamanında 188 şehir kurutmuştur.

Hz. îdrîs (a.s), hikmetli sözleriyle de meşhur olmuştur. Onun hikmetli sözlerinden bazıları şunlardır;

- "Dünyanın en değerli şeyi, üzüntüdür. En kötü olanı ise, pişmanlıktır."

- "Mutlu kişi, (ibret gözüyle) kendine bakandır. Rabbi ka­tında onun şefaatçisi, Salih amelleridir."

- "îmanla birlikte olan sabır, (kişiyi) zafere ulaştırır."

Bunlar, Hz. İdrîs (a.s)'m pek çok hikmetli sözlerinden birkaç tanesidir... Salat ve selam, onun ve Peygamberimiz üze­rine olsun. [12]





--------------------------------------------------------------------------------

[1] Meryem: 19/56; Enbiya: 21/85.

[2] Meryem: 19/56.

Muhammed Ali Sâbûnî, Peygamberler Tarihî, Ahsen Yayınları: 535.

[3] Hafız İbn Kesîr, el-idâye ve'n-Nihâye, 1/99 (ç)

[4] Muhammed Ali Sâbûnî, Peygamberler Tarihî, Ahsen Yayınları: 535-536.

[5] Hafız İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-Nihâye, 1/99.

[6] Neccâr, Kasasırl-Enbiyâ, s. 26

[7] hz. İdrîs (a.s)'ın kıssasının detayı için, Taberî Tarihi, 1/172'ye bakabilirsiniz. Taberî derki: ;'Hz. İdrîs (a.s), "Uhnuh" diye adlandırılmıştır." Yine bu konuda \hu Kesîrin, el-Bidâye ve'n-Nihâye, 1/94'e bakabilirsiniz.

[8] Hz. İdrîs (a.s)'m göğe çıkarılıp orada öldüğü ya da daha sağ olduğu ile ilgili ;» nişler, tamamen İsrailiyyaîrır. Çünkü Hz. İdrîs'in, halen sağ olduğu görıı-Ka'bu'l-Ahbar'dan nakledilmektedir. Ka'bui-Ahbar'a göre; halen sağ dört Po. gamber bulunmaktadır. Bunlar: İl}âs ve Hızır yerde, İdrîs İle İsa ise göktedir. Kesîr, el-Bidayc, 1/337; İbn Hacer, el-İsabc, 1/432; Suyuti, ed-Dürrü'1-Mensuı 5/285). Hz. İdrîs'in sağ olmadığı ile ilgili olarak b.k.z: Doç Dr. A. Aydemir, a.g ı s. 227-233

Aynca Hasan Basri ise, ayeti kerimede geçen "'üstün yerin", cennet olduğunu söylemiştir.

[9] Meryem: 19/56

[10] Dillerin ortaya çıkması ve çoğalması ile ilgili olarak b.k.z: Fahreddîn epRâzî, Tefsiri Kebîr, 2/265, Ank. 1988 (ç)

[11] îbrahîm: 14/4