"Eyyûb'a gelince, o, Rabbine: 'Başıma bu dert geldi. Sen, merhametlilerin en merhametlisisin!" diye yalvardı. Bunun üzerine Biz; tarafımızdan bir rahmet ve kulluk edenler için bir hatıra olmak üzere onun duasını kabul ettik; kendisinde dert ve sıkıntı olarak ne varsa giderdik ve ona, aile fertlerine, ayrı­ca bunlarla birlikte bir mislini daha verdik." (Enbiyâ: 21/83-84)



Hz. Eyyûb (a.s)'in Kur'an'da Zikredilmesi:


Hz. Eyyûb (a.s)'ın ismi; Kur'ân-ı Kerîm'in Nisa, En'âm, Enbiyâ ile Sâd Surelerinde olmak üzere toplam 4 yerde geç­mektedir.[1]

Yüce Allah, Hz. Eyyûb (a.s)'ı, kendilerine ayrı ayrı olmak üzere iman edilmesi gereken peygamberler arasında zikretmiş­tir.

Hz. İbrâhîm (a.s)'m soyundan bahsedilen ayetteki sırala­madan anlaşıldığı üzere; Hz. Eyyûb (a.s), Hz. İbrâhîm (a.s)'ın soyundandır:

"Biz, İbrahim'e; îshâk'ı ve (Ishâk'ın oğlu) Ya'kûb'u da armağan ettik, hepsini de doğru yola (peygamberliğe) ilettik.

Nitekim daha önce de Nuh'u ve 'ibrahim'in soyundan'; Davud'u, Süleyman 'ı, 'Eyyûb 'u, Yûsuf'u, Mûsâ 'yi ve Hârûn 'u doğru yola (peygamberliğe) iletmiştik. Biz, iyi davrananları işte böyle mükafatlandırırız. [2]



Hz. Eyyûb (a,s)'in Soyu:


Alimler, Hz. Eyyûb (a.s)'in soyu hakkında ihtilaf etmiş­lerdir.

: Ebu'I-Bekâ' derki: "Hz. Eyyûb (a.s)'m soyu hakkında hiçbir şey doğru değildir."

% Fakat İbn Kesir, Hz. Eyyûb (a.s)'ın, Hz. îshâk (a.s)'m oğlu Ays (İs)'in sülalesinden geldiği ile ilgili görüşü tercih etmiş ve annesinin de, Hz. Lût'un kızı olduğunu, İbn Asakir'den naklen anlatmıştır.[3]

Hz. Eyyûb (a.s)'ın soyu hakkında tercih edilen görüş; İbn İshâk'ın naklettiği şu görüştür:

"Eyyûb b. Emûs b. Zârih b. el-Ays (İs) b. İshâk b. îbrâhîm a.s.)'dır.[4]



Hz. Eyyûb (a.s)'in Başına Gelen Bela:


Hz. Eyyûb (a.s); malı, ailesi ve beden ile ilgili şiddetli bir belaya tutulmuştu. Fakat Hz. Eyyûb, Yüce Allah'a hakkıyla kul olmanın modeli oldu. Tükenmez bir sabır gösterdi. Sıkıntı­lara katlanmadaki örnekliği, dillere destan oldu. insanlar, onun sabrı: "Eyyûb'un sabrı gibi sabır" diye anlatılır oldu... Yüce Allah'ta, Hz. Eyyûb (a.s)'ı, şu sözüyle şöyle övmektedir:

"Gerçekten Biz, Eyyûb'u, sabırlı (bir kul) bulmuştuk.[5]

Hz. Eyyûb (a.s); servete, mala ve çoluk çocuklara sahip zengin bir kimseydi. Geniş arazileri,tarlaları ve bostanları var­dı.

Allah, (ilk önce) Hz. Eyyûb (a.s)'ı, bu nimetler ve bolluk­larla imtihan edip ona; zenginlik, rahatlık, sıhhat, bol çocuk ve aile verdi. O ise; takvalı bir kul ve Allah'ın nimetlerini anan ve şükreden bir kimse idi. Dünya, onu, aldatamadı ve onu fitneye düşüremedi.

Sonra Allah, bu nimetleri, onun elinden çekip aldı. Bunun sonucu olarak; malını, ailesini ve çocuklarını kaybetti. Sıkıntı verici ve bitkin düşürücü hastalıklar onu sardı. Fakat O, bu be­laya karşı sabredip Allah'a hamd etme ve O'na övgüde bu­lunmaya devam etti. O halde bile takvasından, kulluğundan ve Allah'a olan teslimiyetinden hiçbir şey değişmedi.

O; rahatlık ve bolluk zamanında da, belaya duçar olduğu zamanda da, Rahmanın rızasını elde etme ve Şeytanın hilesini boşa çıkarma açısından Allah'ın Salih kullarına örnek bir mo­del oldu.

Dediler ki: Hz. Eyyûb'un hanımı; Hz. Yûsuf un torunla­rından Rahme Âdında Sâliha ve mü'mine bir kadındı... Bu ka­dın; Hz. Eyyûb (a.s)'a, hem rahatlık ve bolluk zamanında ve hem de bela ve sıkıntı zamanında da terk etmeyip hep yardım­cı oldu. Bu sebeple de hem zenginlik ve hem de sıkıntı halle­rinde kocasıyla birlikte (kendilerine verilen nimetlere ve sıkın­tılara) şükreden ve sabır gösteren bir kimseydi.

Sonra Şeytan, belaya uğradığı sırada Hz. Eyyûb'un yanma sokulup ona (halini Rabbini şikayet etmesi için teşvik etmeye) çalıştı. Fakat bunda başarılı olamadı. Bu defa bir fırsatını bu­lup hanımının yanma sokulup ona:

- ~ "Daha ne zamana kadar sabredeceksin?" diye vesvese verdi. Bunun üzerine kadın, ümitsizlik ve morali bozuk bir va­ziyette (Şeytanın bu vesvesesine kanıp) kocasının yanma gele­rek ona:

- "Bu sıkıntı daha ne zamana kadar sürecek?" diye sordu. Hz. Eyyûb, hanımının bu sözüne sinirlenip ona:

- "Bolluk içerisinde ne kadar kaldın?" diye sordu. Ha­nımı:

- "80 yıl" diye cevap verdi. Hz. Eyyûb, ona:

- "Sıkıntı içerisinde ne kadar kaldın?" diye tekrar sordu. Oda:

- "7 yıl" diye cevap verdi. Bunun üzerine Hz. Eyyûb, ha­nımına:

- "Bunca rahatlık ve bolluk içerisinde geçirdiğim yıllara karşılık bu sıkıntıya katlanmadan bu sıkıntıyı üzerimden kal­dırmasını Allah'tan istemekten haya ederim" dedi. Daha sonra da:

- "Allah'a yemin ederim ki, eğer iyileşecek olursam, sana yüz (100) sopa vuracağım." dedi. Bu olay üzerine Hz. Eyyûb, hanımının, kendisine hizmet etmesini yasakladı.[6]

Yalnız basma kalınca, Rabbine şöyle yalvardı:

"Başıma bu dert geldi. Sen, merhametlilerin en merhamet-lisisin![7]

. Allah Hz. Eyüp'ün duasını kabul edip belayı üzerinden kaldırdı.Allah O'na, ayağı ile yere vurmasını vahyetti. O' da ayağı ile yere vurdu, yerden O'nun için soğuk bir su fışkırdı. Bunun üzerine Allah ona o sudan içmesini ve yıkanmasını em-

retti. Böylece Allah ona şifa verdi.Eskisinden daha sıhhatli ve daha kuvvetli oldu. Yüce Allah bu konuyla ilgili olarak şöyle buyurdu:

"Eyyûb'a gelince, o, Rabbine: 'Başıma bu dert geldi.. Sen, merhametlilerin en merhametlisisin!' diye yalvardı. Bunun üzerine Biz; tarafımızdan bir rahmet ve kulluk edenler için bir hatıra olmak üzere onun duasını kabul ettik; kendisinde dert ve sıkıntı olarak ne varsa giderdik

ve ona, aile fertlerine, ayrıca bunlarla birlikte bir mislini daha verdik.[8]

Yine yüce Allah bu konuyla ügili olarak şöyle buyurmak­tadır;

"(Ey Muhammedi) Kulumuz, Eyyüb'ü de an. Çünkü o, Rabbine nida etmiş ve: 'Doğrusu şeytan, bana bir yorgunluk ve azab verdi' diye seslenmişti. (Bizde, ona): 'Ayağını yere vur! İşte yıkanacak ve içilecek soğuk bir su '(dedik. Bunu,) Bizden bir rahmet ve akıl sahipleri için de bir ibret olmak üze­re ona, hem ailesini hem de onlarla beraber bir mislini bağış­ladık. (Ona): 'eline bir demet sap al da onunla (hanımına ) vur, yeminini bozma' (dedik). Gerçekten Biz, Eyyûb'u sabırlı (bir kul) bulmuştuk. O ne iyi kuldu. Daima Allah 'a yönelir­di.[9]

Yüce Allah, Hz. Eyyûb'un; hanımına yüz sopa vuracağı ile ilgili ettiği yeminini bozmamasını, 100 başak sapından bir demet veya S 00 hurma yaprağından bir tutam alıp onunla ha­nımına vurarak yemini yerine getirmesini emretti. Allah böyle bir çağrıyı; Hz. Eyyûb'a olan merhameti, ve hanımının da ona, sıkıntılı günlerinde çok güzel hizmet etmiş olduğu için emir buyurdu.

İbn Kesîr bu konu ile ilgili olarak derki: "İşte bu, Al­lah'tan korkan ve O'na itaat edenler için bir çıkış yolu ve çare idi. Bu çare; özellikle sabırlı, çilekeş, sadık, dürüst ve iyilikse­ver karısı için bulunmuştu. Allah, o kadından razı olsun... Yü­ce Allah, bu ruhsat ve çarenin sebebini şöyle açıklıyor;

"Gerçekten Biz, Eyyûb 'u sabırlı (bir kul) bulmuştuk. O ne iyi kuldu. Daima Allah'a yönelirdi." (Sâd: 38/44)

Fıkihçılarm çoğu; bu ruhsatı; 'yemin' ve 'adak' konusun­da kullanmışlardı. Diğer fîkıhçılar, bu işi daha genişleterek 'yeminlerden kurtulma hususunda hileler' adı altında fıkıh ki­taplarında işlemişlerdir. Bu tür bahislerin başına da, bu ayeti yerleştirmişlerdir. Bu bahislerde ise, tuhaf ve garip şeylerden bahsetmişlerdir.[10]



Hz. Eyyûb (a.s)'m Kıssası İçerisine Giren İsrailiyatlaratlar:


Bazı kimseler, Hz. Eyyûb (a.s)'a musallat olan 'bela' hu­susunda inanılması caiz olmayan rivayetler aktarmışlardır. Bu rivayetler ise İsrâiliyattan nakledilmiş olup bunlardan hiç birisi Sahîh değildir. Bunlardan biri de şudur:

Hz. Eyyûb (a.s)'m hastalığı artıp sıkıntısı uzaymca, yanın­da oturanlar, ondan tiksinmiş, insanlar ondan kaçar olmuş, ya­nma hiç kimse yaklaşmaz olmuş, bedeni öylesine çürüyüp kokmuş ki, her tarafından kurtlar dökülür olmuş. Bunun üzeri­ne onu, beldelerinden çıkarıp şehrin dışında bulunan çöplük bir yere bırakmışlar.....

Bu tür hikayeler, tahrif edilmiş Tevrat'tan yapılmış nakil­ler ya da Ehli kitabın sözlerindendir...

İşte bu hikayeler, peygamberlik makamına ters düşmekte­dir...

Tevhid Uleması, peygamberlerin, nefret verici hastalıklar­dan uzak olduğu hakkında görüş birliğine varmışlardır. Buna göre bu tür hikayeler ve sözler, peygamberlik makamına nasıl olurda uygun düşebilir?!

Doğru olan ise; Hz. Eyyûb'a sıkıntı veren hastalığın, nef­ret verici bir hastalık olmadığıdır. Bu hastalığa dair anlatılan hikayeler ve sözler ile ilgili hiçbir şey, Kur'an'da ve Sünnet'te yoktur. Bu hastalık ancak normal bir hastalıktı. Ne var ki bu hastalık senelerce sürdü. Hatta 7 sene ya da 18 sene sürdüğü rivayet edilmektedir. Gerçek olan şu ki, Hz. Eyyûb (a.s), bu hastalığı, normal bir çok insanın katlanamayacağı kadar uzun bir müddet çekti. Sonra Hz. Eyyûb (a.s)'a gelen musibet yalnız bedenine isabet etmeyip bütün malını, mülkünü, çoluk çocu­ğunu ve ailesini alıp götürdü. İşte bundan dolayı Yüce Allah şöyle buyurdu:

"Bizden bir rahmet ve akıl sahipleri için de bir ibret ol­mak üzere ona, hem ailesini hem de onlarla beraber bir misli­ni bağışladık[11]



Hz. Eyyûb (a.s )in ölümü:


Hz. Eyyûb (a.s), 93 yıl yaşadı.Allah, ona; çok mal ve ço­luk çocuk verdi. 26 erkek çocuğu oldu. Bunlardan birisinin adı, Bişr idi. Bazı tarihçiler, bu Bişr ile ilgili olarak şöyle der­ler:

"Bu, Kur'ân-ı Kerîm'in, peygamberler içinde ismini andığı Zülkifl'dir."

Hz. Eyyûb (a.s), Rum halkına, Peygamber olarak gönde­rilmişti. İşte bundan dolayı (bazı tarihçiler,) Hz. Eyyûb'un, Rum halkından olduğunu söylemişledir.

Bazı tarihçilerin kaydettiğine göre; Hz. Eyyûb'un türbesi, Dimeşk (Şam) ve çevresindedir.[12]





--------------------------------------------------------------------------------

[1] Nisa: 4/163; En'âm: 6/84; Enbiyâ: 21/83; Sâd: 38/41

[2] En'âm: 6/84-87

Muhammed Ali Sâbûnî, Peygamberler Tarihî, Ahsen Yayınları: 606-607.

[3] İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-Nihâye, 1/220-221; İbn Asakir, Tarih, 3/191 (ç)

[4] İbn Kesîr,a.g.e? 1/220 (ç)

Muhammed Ali Sâbûnî, Peygamberler Tarihî, Ahsen Yayınları: 607.

[5] Sâd: 38/44

[6] Taberi Tarîhu'r-Rüsûl vel-Mülûk, 1/322; îbn Kesir, el-Bidâye ve'n-Nihâye, 1/208; İbnü'l-Esir, el-KâmiI, 1/74

[7] Enbiyâ: 21/83

[8] Enbiya: 21/83

[9] Sad: 38/41-44

[10] ibn Kesîr, el-Bidâye ve'n-Nihâye, 1/210

Muhammed Ali Sâbûnî, Peygamberler Tarihî, Ahsen Yayınları: 607-611.

[11] Sâd: 38/43

Muhammed Ali Sâbûnî, Peygamberler Tarihî, Ahsen Yayınları: 611-612.

[12] Îbmi'1-Esîr, el-Kâmil, 1/76-77; İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-Nihâye, 1/208-209