SULTAN ABDÜLHAMİD'İN günde muntazaman 15-16 saat çalıştığı biliniyor ki, bu bizim normalde 8 saat çalısan bürokratlarımız için çok fazladır. Demek ki, sadece uyku için kendisine zaman ayırıyor; kalan vakitlerinde daima çalışma halindedir.
Haluk Şehsuvaroğlu, onun erken yattığını ve gece dizlerine kadar inen uzun bir gömlek giydiğini naklediyor. Acele bir iş veya haber çıktığında, vakit ne kadar geç olursa olsun uyandırılmasına müsaade etmişti. Böyle bir durum dış kapıdan içeriye bir tezkere gönderilir ve hünkârın kapısı önünde yatan haremağasına verilirdi. O da kapıyı vurarak padişahı uyandırır ve tezkereyi arz eder, padişahın iradesini alıp öyle dönerdi.
Başkâtip Tahsin Paşa böyle gecelerde gelen tezkereye bazen 1, hatta 1,5 saat vakit ayıran ve uykusuz kalan padişahın ertesi sabah hiç aksatmadan yine aynı saatte vazifesi basında olduğunu biraz da hayret ederek anlatır. Hatta Patrikhane ile ilgili yaptırdığı soruşturmanın raporu gelince, "Bizim için hiç uyumamak, daima müteyakkız bulunmak farz-ı 'ayn olmustur" (1) diyerek zamanın tellerini alabildigine germişti.
Diğer kaynaklar da Sultan Abdülhamid'in gayet düzenli bir hayat sürdüğünü naklediyor. Sabahları erken kalkar, banyosunu yapar, namazını kıldıktan sonra banyo dairesinde bulunan bir kanapenin üzerinde güneş doğuncaya kadar tesbihatına dalardı. Banyodan sonra saçlarını sağdan ayırıp sık sık fırçalardı. Her
sabah kendi başına banyosunu yapıp kendisi kurulanır, bir yardımcıya ihtiyaç duymazdı. Ardından bahçede ufak bir gezinti yapar ve buradan çalışma odasına geçerdi. Sabah kahvaltısı gayet sade ve basitti. Resmi meşguliyetleri haricindeki zamanlarını bahçede dolaşmak, havuzda sandala yahut istimbota binmek, havuz üstündeki adada bulunan nadide kuşları, hayvanları seyretmek ve oradaki köşkte dinlenmekle geçirirdi. (2)
Kızı Ayşe Osmanoğlu'nun verdigi bilgilere göre, erken yatıp erken kalkar, sabah namazından sonra kahvaltısını çok hafif yapar, sonra kahvesini içer ve masasına oturup Başkâtip'i isterdi.
Yaklaşık saat 11.00'e kadar resmi işlerle uğraşır, 11.30'da öğle yemeğini yer ve 15-20 dakika kadar bir şezlong üzerinde dinlenmeye çekilirdi. Ardından öğleden sonra mesaisi başlar, kâtip ve bakanlarını bu saatlerde kabul ederdi. Çoğunlukla akşam yemeğini müteakip bahçeye çıkar ve yürürdü. İsi yoğun oldugu zaman gece yarılarına kadar Mabeynde işinin başında bulunurdu. Ancak normal vakitlerde yatsı namazından sonra yatak odasına çekilirdi.
Ayşe Osmanoğlu, babasının zamanla ilişkisini ustaca yakalamış bulunuyor:
Babam saate, vakte pek bağlı idi. Diyebilirim ki her işini bir saate baglamış, düzgün ve yeknesak bir ömür geçirmiştir.
Bu merak, ileride görecegimiz gibi saat kulelerinin efendisi yapacaktır onu.


(1) Tahsin Paşa, Tahsin Paşa'nın Yıldız Hatıraları: Sultan Abdülhamid, İstanbul 1999, Boğaziçi Yayınları, s. 396.

(2) Halûk Y. Şehsuvaroglu, "Abdülhamid'in Yıldız'daki hususi dairesi ve orada yaşayış tarzı", Resimli Tarih Mecmuası, Sayı: 22, Ekim 1951, s. 1008-1009.

Mustafa ARMAĞAN - Abdülhamid'in Kurtlarla Dansı